Overgewicht bij je Duitse Herder voorkomen

Heb je weleens een herder met overgewicht gezien? Niet fraai. En het gaat niet alleen om hoe het eruitziet. Het Kealy-onderzoek (2002, 48 Labradors, 14 jaar gevolgd) toonde aan dat honden op een gecontroleerd dieet gemiddeld 1,8 jaar langer leefden dan hun nestgenoten die onbeperkt aten. Bij een ras met een levensduur van 10-13 jaar is dat een flinke hap.

Volgens het LICG heeft zo’n 46% van de honden in Nederland overgewicht. Bijna de helft.

Bij de Duitse Herder komt daar nog iets bij. Dit ras is genetisch gevoelig voor heupdysplasie en elleboogdysplasie. Elk kilo te veel is extra druk op gewrichten die al kwetsbaar zijn. Overgewicht versnelt de slijtage, verergert de pijn en beperkt de mobiliteit.

Ideaalgewicht van een Duitse Herder

Het richtgewicht voor een volwassen Duitse Herder:

	Reu	Teef
Gewicht	30-40 kg	22-32 kg
Schofthoogte	60-65 cm	55-60 cm

Grote range, want herders variëren flink in bouw. Een compacte teef van 24 kg kan perfect op gewicht zijn. Een grote reu van 38 kg ook. Het gaat niet om het getal op de weegschaal. Het gaat om de conditie.

Zie de gewichtstabel voor het richtgewicht per leeftijd.

De Body Condition Score

De weegschaal vertelt niet het hele verhaal. Een gespierde herder van 38 kg kan topfit zijn. Een herder van 35 kg die geen conditie heeft, kan te zwaar zijn. Daarom gebruiken dierenartsen de Body Condition Score (BCS), een schaal van 1 tot 9.

Volgens AniCura is de BCS de betrouwbaarste methode om de lichaamsconditie van je hond te beoordelen. Ideaal is een score van 4 tot 5.

Je kunt het zelf controleren in drie stappen.

Stap 1: de ribben

Leg je handen plat op de ribbenkast van je hond, zonder te duwen.

• Goed (BCS 4-5): Je voelt de ribben gemakkelijk onder een dunne vetlaag. Vergelijkbaar met de knokkels van je hand als je die plat houdt.
• Te mager (BCS 1-3): De ribben zijn zichtbaar of direct voelbaar zonder vetlaag.
• Te zwaar (BCS 6-9): Je moet drukken om de ribben te voelen, of je voelt ze helemaal niet.

Stap 2: van opzij

Kijk van opzij naar je hond terwijl hij staat.

• Goed: De buiklijn loopt omhoog van de borst naar de lies. Een duidelijke opwaartse lijn.
• Te zwaar: De buiklijn is vlak of hangt naar beneden. Geen zichtbare taille.

Stap 3: van boven

Kijk van boven op je staande hond.

• Goed: Je ziet een duidelijke taille achter de ribben. De romp versmalt zichtbaar.
• Te zwaar: Geen taille zichtbaar. De romp is rechthoekig of bolvormig.

Doe dit elke maand. Het gaat geleidelijk. Je ziet het niet als je elke dag naar je hond kijkt. Maar als je er bewust op let, voel en zie je het verschil.

“In Nederland heeft meer dan de helft van de honden overgewicht.”

— AniCura

Waarom herders te zwaar worden

De meeste herders zijn niet te zwaar door te veel eten. Ze zijn te zwaar door te weinig bewegen, gecombineerd met net iets te veel voer.

Veelvoorkomende oorzaken

Te veel voer. De verpakking zegt 400 gram per dag. Maar die richtlijn is voor een gemiddelde hond met gemiddelde activiteit. Jouw herder is niet gemiddeld. Pas de hoeveelheid aan op wat je ziet, niet wat de verpakking zegt.

Snoepjes die niet meetellen. Een kauwstaaf van 100 gram bevat meer calorieën dan je denkt. Dat tussendoor vergeet je snel, hoor. Tel snoepjes mee in de dagelijkse portie. Of vervang ze door een deel van de dagelijkse brokken.

Castratie. Gecastreerde en gesteriliseerde honden hebben tot 30% minder calorieën nodig. Het metabolisme verandert. Pas het voer aan, anders komen de kilo’s erbij. Dat gaat snel.

Minder beweging. Een blessure, slecht weer, een drukke periode op het werk. Twee weken minder wandelen en niet minder voeren. Dat tikt aan.

Leeftijd. Een herder van acht verbruikt minder dan een herder van drie. Het voer moet mee veranderen.

De impact op gezondheid

Overgewicht is niet alleen een cosmetisch probleem. Het heeft directe gevolgen:

• Heupdysplasie en elleboogdysplasie: overgewicht versnelt de gewrichtsslijtage. Een studie van Smith et al. (2001, 15.742 honden) toonde aan dat de Duitse Herder een 4,95x hoger risico op degeneratieve gewrichtsaandoeningen heeft dan vergelijkbare rassen, en gewicht is een significante risicofactor. Het LICG noemt gewichtscontrole een van de belangrijkste preventieve maatregelen bij HD.
• Artrose: meer gewicht, meer druk, snellere slijtage van kraakbeen
• Hart en longen: het hart moet harder werken om meer lichaamsmassa van bloed te voorzien
• Diabetes: komt bij honden minder voor dan bij mensen, maar overgewicht vergroot het risico
• Kortere levensduur: die twee jaar uit het onderzoek. Dat is geen klein verschil.

Bij een ras dat al gevoelig is voor gewrichtsproblemen, is elk kilo te veel letterlijk meetbaar in pijn en mobiliteit.

Afvallen bij een herder: hoe pak je dat aan?

Stap één is altijd je dierenarts. Laat het gewicht en de conditie beoordelen. Sluit medische oorzaken uit (schildklier, Cushing). Als het puur voeding en beweging is, kun je zelf aan de slag.

Voer aanpassen

• Verminder de dagelijkse portie met 10-15%. Niet meer, niet in één keer.
• Weeg het voer. Elke dag. Een maatbeker is onnauwkeurig, gebruik een keukenweegschaal.
• Halveer de snoepjes of vervang ze door worteltjes, komkommer, of een deel van de dagelijkse brokken.
• Voer twee keer per dag op vaste tijden. Geen voerbak die de hele dag gevuld staat.

Beweging opbouwen

• Begin rustig. Een te zware herder met gewrichtsproblemen kan niet meteen een uur wandelen.
• Bouw op: deze week drie keer twintig minuten, volgende week drie keer vijfentwintig.
• Zwemmen is ideaal voor honden met overgewicht. Laag gewricht, hoge inspanning.
• Lees hoeveel beweging een herder nodig heeft voor richtlijnen per leeftijd.

Wegen en monitoren

Weeg je hond elke twee weken. Altijd op hetzelfde moment, ‘s ochtends voor het eten is het meest consistent. Schrijf het op. Een gezond afvaltempo is 1-2% van het lichaamsgewicht per week. Bij een hond van 40 kg is dat 400-800 gram per week.

Volgens duitseherder.net is geleidelijk afvallen altijd beter dan een crashdieet. De hond mag niet hongerig zijn — dat leidt tot stress en gedragsproblemen.

Voorkomen is makkelijker dan genezen

• Weeg het voer elke dag
• Doe de BCS-check elke maand
• Pas het voer aan bij minder beweging, castratie of ouder worden
• Tel snoepjes mee
• Weeg je hond regelmatig

Het is niet ingewikkeld. Het vraagt alleen aandacht. En bij een ras dat gevoelig is voor gewrichtsproblemen is die aandacht de investering waard.

Veelgestelde vragen

Mijn herder is gecastreerd en komt aan. Wat nu? Verminder het voer met 15-20% direct na de castratie. Wacht niet tot de kilo’s er al op zitten. Het metabolisme verandert snel. Weeg wekelijks en pas aan. Overleg met je dierenarts over een voer voor gesteriliseerde honden. Dat bevat minder calorieën per gram.

Kan ik mijn herder gewoon minder voer geven? Ja, maar niet te drastisch. Meer dan 20% minder dan de huidige portie kan leiden tot tekorten aan voedingsstoffen. Beter: een lichte voer met meer vulling en minder calorieën. Je hond eet dezelfde hoeveelheid maar krijgt minder energie. Dat is prettiger voor de hond dan een halfleeg bakje. Hoeveel gram voer je hond per dag nodig heeft, lees je bij voedingsbehoeften per leeftijd.

Hoe weet ik of mijn herder te mager is? Bij een te magere herder (BCS 1-3) zijn de ribben, wervelkolom en heupbeenderen zichtbaar zonder dat je hoeft te voelen. Er is geen vetlaag, de taille is overdreven smal. Dat kan wijzen op te weinig voer, maar ook op wormen, EPI, of andere medische oorzaken. Laat het checken.

Na drie herders weet ik: een slanke herder beweegt beter, leeft langer en heeft minder pijn. Dat is het.

Terug naar de gezondheid hub voor meer artikelen.